Sot ne do të përmendim disa nga besimet y fetë më të njohurit në planet, dhe ne do të bëjmë një krahasim të detajuar midis dy prej më me ndikimeve: të Budizëm dhe Judaizmi. Të dy kanë mijëra vjet histori dhe kanë ndjekës në mbarë botën, megjithëse në mënyra dukshëm të ndryshme.
Hyrje në Budizëm
El Budizëm, konsiderohet si një nga fetë më të rëndësishme në Azi Budizmi u themelua mbi mësimet e Siddhartha Gautama (Budës), rreth shekullit të 5-të p.e.s. Me rreth 600 milionë ndjekës në të gjithë botën, Budizmi ka mbijetuar në kohë, duke u bërë feja e katërt më e praktikuar në nivel global. Edhe pse Budizmi i ka rrënjët në Azi, ndikimi i tij është përhapur në të gjithë Amerikën, Evropën dhe Oqeaninë. Budizmi përqendrohet në ofrimin e… një zgjidhje shpirtërore për vuajtjet njerëzore, duke ofruar një rrugë drejt ndriçimit dhe çlirimit nga cikli i lindjes, vdekjes dhe rilindjes.
Parimet themelore të Budizmit
Budizmi bazohet në disa parime kryesore, të njohura si Dharma, të cilat i udhëzojnë praktikuesit drejt iluminizmit:
- Katër të vërtetat fisnike: E para mëson se jeta është plot vuajtje (dukka), e dyta shpjegon se origjina e vuajtjes është dëshira dhe lidhja, e treta pohon se është e mundur t’i jepet fund vuajtjes, dhe e katërta tregon Rruga e tetëfishtë si mënyrë për ta arritur atë.
- Karma: Ligji i shkakut dhe pasojës, i cili thotë se veprimet individuale ndikojnë në rilindjen dhe përcaktojnë vuajtjet ose lumturinë e ardhshme.
- Anata: Besimi në mosekzistencën e një shpirti ose un të përhershëm. Ky koncept hedh poshtë idenë e një identiteti të përjetshëm dhe të pandryshueshëm.
- Nirvana: Qëllimi përfundimtar i Budizmit është të arrijë Nirvana, një gjendje paqeje dhe çlirimi ku cikli i rilindjes pushon.
Forma të ndryshme të Budizmit
Budizmi ka disa degë të rëndësishme, me dallime në interpretimin dhe praktikën e tyre:
- Theravada: Mbizotëruese në Azinë Juglindore, kjo degë vendos theks të veçantë në mësimet monastike dhe meditimin si një mënyrë për të arritur Nirvanën.
- Mahayana: E përhapur kryesisht në Azinë Lindore, ajo mbron dhembshurinë universale dhe ndriçimin e të gjitha qenieve.
- Vajrayana: E praktikuar në Tibet dhe Mongoli, kjo formë përfshin rituale dhe mantra unike, dhe shpesh konsiderohet një zgjatim i Mahayana.
Judaizmi: feja më e vjetër monoteiste
Nga ana tjetër, Judaizmi është feja më e vjetër monoteiste dhe nëna e feve si Krishterimi dhe Islami. Kjo fe daton mijëra vjet më parë dhe bazohet në besimin në a vetëm ZotiJudaizmi, i njohur si Jahve, është feja e Izraelit. Hebrenjtë besojnë se Zoti krijoi një besëlidhje me Abrahamin dhe pasardhësit e tij, dhe se Toka e Premtuar është një vend i shenjtë për ta. Me një sërë ritualesh, zakonesh dhe ligjesh, Judaizmi është i shquar për faktin se mbeti i paprekur gjatë shekujve, pavarësisht Diasporës dhe persekutimeve të shumta që vuajti populli hebre. Kjo fe ka afërsisht 14-18 milionë ndjekës në të gjithë botën, veçanërisht në Izrael dhe Shtetet e Bashkuara.
Besimet dhe tekstet e shenjta në judaizëm
El Tanach është tërësia e teksteve të shenjta të judaizmit, e përbërë nga Tora (pesë librat e Moisiut), the Nevi’im (librat e profetëve) dhe ketuvim (shkrime të tjera). Brenda këtyre shkrimeve të shenjta janë vlerat kyçe të tilla si:
- monoteizmi: Besimi në një Zot.
- Pakti: Marrëdhënia e veçantë midis Zotit dhe popullit të tij të zgjedhur, popullit hebre.
- Mitzvot: Urdhërimet që rregullojnë moralin dhe veprimet e përditshme, duke përfshirë ligjet dietike, të shtunën dhe kodet e sjelljes.
- Mesia: Një shpëtimtar i premtuar që do të rivendosë Mbretërinë e Izraelit.
Rryma të ndryshme çifute
Judaizmi ka disa rryma brenda praktikës së tij, të cilat pasqyrojnë interpretime të ndryshme të ligjeve dhe traditave:
- Ortodokse: Ai i përmbahet rreptësisht Ligjit të Moisiut dhe traditave Talmudike.
- Konservatore: Ajo ruan një qasje tradicionale, por me përshtatje moderne dhe fleksibilitet në disa aspekte.
- Reformist: Më liberale dhe e hapur ndaj riinterpretimit të traditave, duke iu përshtatur botës moderne.
- Hebrenjtë laikë: Ata jetojnë traditat kulturore të judaizmit, por nuk ndjekin rreptësisht besimet fetare.
Krahasimi midis Budizmit dhe Judaizmit
Budizmi dhe Judaizmi, pavarësisht dallimeve të tyre të dukshme, ndajnë gjithashtu disa të përbashkëta, veçanërisht kur bëhet fjalë për qasjen morale dhe etike. Ndërsa Budizmi fokusohet në vuajtja dhe çlirimi personalJudaizmi i jep përparësi marrëdhënies së individit me Zotin dhe ndjek me përpikëri urdhërimet e Tij. Një nga ndryshimet më të dukshme është se Budizmi nuk ka zot dhe bazohet në mësimet e Budës në mënyrë që çdo praktikues të mund të arrijë ndriçimin individualisht. Në të kundërt, Judaizmi është rreptësisht monoteist dhe e konsideron ndërveprimin me Zotin qendror për ekzistencën njerëzore. Megjithatë, të dy fetë promovojnë kode të forta etike dhe morale për të udhëhequr jetën e ndjekësve të tyre dhe për të theksuar rëndësinë e dhembshurisë, respektit dhe ndihmës së të tjerëve.
Përfaqësimi i vuajtjes
Në Budizëm, koncepti i vuajtjes (dukkha) është qendror. Buda mëson se çdo ekzistencë përfshin vuajtjen dhe se vetëm duke e kapërcyer atë mund të arrihet paqja e vërtetë. Për ta arritur këtë, praktikuesi duhet të ndjekë Shtegun e Tetëfishtë, i cili ofron hapat e nevojshëm për të kapërcyer dëshirën dhe lidhjen, shkaqet kryesore të vuajtjes. Judaizmi, nga ana tjetër, e sheh vuajtjen në kontekstin e sprovave hyjnore ose si pasojë e veprimeve njerëzore. Besimi në Zot është themelor për të duruar dhimbjen dhe vuajtjen, dhe gjithçka konsiderohet se ndodh sipas vullnetit të Zotit për një qëllim më të lartë.
Perspektiva e jetës pas vdekjes
[Caption id = “attachment_33738” align = “width alignnone” = “1280”]
Imazhi – Wikimedia/Nagarjun Kandikuru[/caption] Budizmi promovon besimin në renacimiento dhe cikli i Samsarës. Megjithatë, qëllimi budist është të kapërcejë këtë cikël dhe të arrijë Nirvanën, një gjendje paqeje dhe çlirimi nga rilindja. Ndërkohë, Judaizmi është shumë më i rezervuar në lidhje me jetën e përtejme, dhe megjithëse flet për Ringjalljen e të Vdekurve dhe Botën e Ardhshme, fokusi i tij është në jetën e tanishme dhe përmbushjen e parimeve hyjnore. Si Judaizmi ashtu edhe Budizmi ofrojnë perspektiva unike mbi jetën, vuajtjen dhe moralin. Megjithëse ndryshojnë në shumë mënyra, të dy sistemet e besimit kërkojnë të ofrojnë udhëzime për të jetuar me qëllim dhe dhembshuri. Qasjet e tyre ndaj vuajtjes, qëllimit të jetës dhe ekzistencës së një qenieje supreme përfaqësojnë dallime themelore filozofike që megjithatë perceptohen si plotësuese në aspekte të tjera, më universale, siç është rëndësia e përgjegjësisë etike ndaj të tjerëve.